ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์บางกอกสาส์น

ภาพและเรื่องโดย...โดย จ.ส.อ.เอนก เจกะโพธิ์

ข้อมูลจำเพาะ : พระปรุหนัง  อโยธยา

พระปรุหนัง : ยอดพระดังเมืองอโยธยา  เป็นพระพิมพ์แบบฉลุ  มีลวดลายเครือเถา และลวดลายกนกเปลว
สถานที่ค้นพบ : แตกกรุครั้งแรก  ราวปี พ.ศ.2450  ณ วัดพุทไธสวรรค์  และวัดทั่วๆ ไป  ในจังหวัดพระนครศรีอยุธยา
: แตกกรุอีกครั้ง  เมื่อประมาณปี พ.ศ.2495  ที่กรุวัดพระศรีสรรเพชญ์กับกรุวัดมหาธาตุ  ซึ่งอยู่ติดกับวัดราชบูรณะ  มีจำนวนไม่มาก  พบทั้งชำรุดและสมบูรณ์แบบคละเคล้ากันไป  เนื่องด้วยกรุมีความชื้นสูง  ทำให้พระปรุหนังขาดความสมบูรณ์
: แตกกรุต่อมาหลายครั้งหลายหน  และหลายวัด  เมื่อประมาณปี พ.ศ.2500 เช่นที่  วัดราชบูรณะและวัดชนะสงคราม  ทั้งที่เปิดกรุอย่างเป็นทางการและไม่เป็นทางการ (คือขโมยขุด)
: ครั้งสุดท้าย  แตกกรุที่วัดปราสาท  เมื่อประมาณปี พ.ศ.2506

อายุการสร้าง : ผู้สันทัดกรณีคาดว่าน่าจะสร้างขึ้นในยุคต้นๆ  ของสมัยกรุงศรีอยุธยา  เมื่อ 600 ปีก่อน

ศิลปะพระพิมพ์ : สกุลช่างชาวอยุธยาอย่างชัดเจน

ขนาดพระพิมพ์ : มีความยาวประมาณ 2 นิ้ว  ส่วนสูงประมาณ 2.5 นิ้ว

พุทธลักษณะ : พระประธานองค์กลาง คือ องค์สัมมาสัมพุทธเจ้า  ประทับนั่งบนอาสนะมีฐานบัว 2 ชั้น  (คว่ำ-หงาย)  เป็นอาสนะรองรับ
: มีเอกลักษณ์ประทับนั่งแบบขัดสมาธิเพชร ส่วนประทับนั่งขัดสมาธิราบนั้น เข้าใจว่าพบน้อย
: ด้านข้างทั้งสอง (ซ้าย-ขวา) ขององค์ประธาน  เป็นภาพของอัครสาวก  องค์ขวามือคือ  พระสารีบุตร  องค์ซ้ายมือคือ  พระโมคคัลลาน์  ประทับยืนพนมมือ
: เป็นพระพิมพ์แบบฉลุ  มีลวดลายเครือเถาและลวดลายกนกเปลว  เป็นรูป 4 เหลี่ยม  มีลายเส้นและช่องไฟเท่ากัน  ทั้งด้านซ้ายและขวา
: มีรอยฉลุแบบภาพหนังตะลุง  ที่ฉลุด้วยหนังวัวหรือหนังกระบือ  หากมองภาพของลายจะคล้ายกับซุ้มโพธิ์บัลลังก์  หรือร่มโพธิ์นั่นเอง

พระพิมพ์ที่พบ : เท่าที่พบเห็นเล่นหาตามมาตรฐานสากล  มีด้วยกัน 6 พิมพ์ คือ

1. พิมพ์บัวเม็ด  มีความนิยมอยู่ในระดับสูงสุด
2. พิมพ์บัวก้างปลา  มีทั้งบัวห่างกับบัวถี่
3. พิมพ์บัวกลีบ  แบบบัวหลังเบี้ย  องค์พระมีลักษณะนั่งขัดสมาธิเพชร
4. พิมพ์ปรุหนังเดี่ยว  แบบฐานสำเภา  บ่งบอกถึงสกุลช่างอู่ทองอย่างชัดเจน
5. พิมพ์บัวเดี่ยว
6. พิมพ์ลีลา  เท่าที่พบเห็น  จะมีขนาดโตกว่าปรุหนัง  พิมพ์นิยม

เนื้อพระพิมพ์ : พระปรุหนัง  โดยมากจะสร้างด้วยเนื้อชินเงิน  ลักษณะบอบบางมาก  เปราะและหักได้ง่ายดาย  สาเหตุเพราะ  เนื้อชินหมดยาง  เหมือนกับไม้ผุๆ  ซึ่งทำให้สภาพของพระไม่ค่อยคงทนนัก
: นอกจากเนื้อชินเงินแล้ว  ยังมีพระปรุหนัง  เนื้อดิน  และชินสังฆวานร
: พระปรุหนัง  ที่สร้างด้วยเนื้อชินแท้มักจะมีผิวสีขาว  บางท่านเรียก  “ผิวปรอท”  ผิวจะแห้งผากและแห้งสนิท  สีสันจืดชืดไร้อารมณ์  แต่คงความแห้งเป็นหลัก  ถ้านำมาใช้ถูกเหงื่อไคล  ผิวของเนื้อชินจะกลับกลายเป็นสีดำ  หรือสนิมดำ
: แต่ถ้าเป็นเนื้อชินแบบตะกั่วลูกปืนหรือตะกั่วดำ  บางท่านเรียก  “ชินสังควานร”  คือ มีความอ่อนตัว  บิดงอได้

พระปลอม : พระปลอมมี  รอยระเบิด  ไหม?  มีครับ  ปัจจุบันนี้มีทำเทียมและเลียนแบบได้ใกล้เคียงที่สุด  ใครที่อยากได้  ระวังให้จงหนัก
ความนิยมและมูลค่าบูชา : พิมพ์พระปรุหนัง  ที่นักนิยมสะสมชื่นชอบนั้น  โดยมากจะเป็น  พิมพ์ฉลุแบบโปร่ง และ เป็นพิมพ์บัวเม็ด ด้วย  ส่วนชนิดแบบตันทั้งองค์ก็มี  แต่รู้สึกว่าจะพบน้อยมาก  สำหรับพิมพ์อื่นๆ  ก็รองๆ ลงมา  สนนราคาก็อยู่ที่การตกลงและสภาพของพระ

ข้อสังเกต : จะชี้ชัดองค์ไหนแท้หรือไม่แท้นั้น  ดูได้ง่ายมาก  อาศัยความชำนาญ  ดูของจริงบ่อยๆ  จดจำพิมพ์ทรง  ลวดลายศิลปะ  ขนาดขององค์พระสำคัญมาก
: การผุกร่อน  ผุอย่างไร  ผุด้วยเคมีหรือเปล่า
: เนื้อพระที่ผุดูยุ่ยหรือแข็ง  ของปลอมสนิมจะยุ่ยหลุดง่าย  ทั้งด้านหน้าและหลัง  ตลอดจนด้านขอบข้างขององค์พระ  (ในองค์ที่มีผิวชิน หรือผิวปรอท)
: ด้านหลังขององค์พระจะเป็นหลังกระดานหรือหลังกาบหมาก  ส่วนใหญ่ด้านหลังจะเป็นหลังกาบหมาก  เพราะเป็น  พระที่หล่อพิมพ์ด้วยพิมพ์ประกบ

เคล็ดลับ : ในการดูพระปรุหนังว่าองค์ใดแท้  องค์ใดเทียมนั้น  มีมากมายหลายประการ  อาจจะดูยากเป็นพิเศษ  แต่ขอบอกทีเด็ดไว้ว่า  พระปรุหนังเป็นพระที่หล่อเทด้วยพิมพ์ประกบ  (หมายถึงมีแม่พิมพ์ 2 ชิ้น  นำมาประกบกัน  ด้านหน้าและด้านหลัง)
: เป็นพระที่บอบบางมาก  จุดสังเกตและเคล็ดลับสุดยอด คือ การสกัดเนื้อชินตรงชนวนด้วยของมีคม  ด้านล่างสุดขององค์พระ  โดยมากจะเป็นของแท้แทบทุกองค์  ของปลอมจะไม่มีรอยสกัดครับ  เคล็ดลับสุดยอดนี้ใครจะจดจำไปใช้ก็เชิญครับ  ส่วนอื่นๆ  ผมเห็นจะไม่ต้องบอก  เพราะถ้าบอกไปจะเกิดเลอะเทอะกันยกใหญ่  เอาเท่านี้ก็คงจะเพียงพอแก่ความต้องการของท่านผู้อยากรู้แล้วใช่ไหมครับ

( ที่มา ลานโพธิ์ ฉบับที่ 865 เดือนตุลาคม 2545 : พระปรุหนัง ยอดพระดัง แห่งเมืองอโยธยา : โดยจ.ส.อ.เอนก  เจกะโพธิ์ )

ลิขสิทธิ์ © 2010 ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์บางกอกสาส์น. สงวนไว้ซึ่งสิทธิทั้งหมด. กรุณาอย่าตัดต่อหรือคัดลอกข้อเขียนเพื่อการแจกจ่ายทางอีเมลหรือโพสข้อเขียนลงบนเว็บไซด์ กรุณาใช้เครื่องมือของเว็บไซด์ลานโพธิ์ เพื่อแสดงความคิดเห็น.

Copyright Bangkoksarn Publishing 2010.  Please don't cut articles from LanpoThai.com and redistribute by email or post to the web. You may share using our article tools.