ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์บางกอกสาส์น

ภาพและเรื่องโดย…จ.ส.อ. เอนก เจกะโพธิ์

พระขุนแผน พิมพ์สมาธิ หรือ พิมพ์ทรงพลใหญ่ กรุวัดบ้านกร่าง อำเภอศรีประจันต์ จังหวัด สุพรรณบุรี เป็น พระเนื้อดินเผา ภายในหยาบมีทรายค่อนข้างจะมาก เป็นพระสกุลหนึ่งในหลายๆ พิมพ์ทรง ของ กรุวัดบ้านกร่าง ศิลปะสกุลช่างสมัยอยุธยา สร้างมาไม่เกิน 700 ปี นามขุนแผน เป็นนามที่เรียกขานกันตามนิยายเรื่อง ขุนช้าง - ขุนแผน เป็นตำนานปรัมปราที่เล่าขานกันมาอย่างชนิดที่ว่าไม่รู้จบ

พระขุนแผน มีด้วยกันถึง 3 แห่ง ที่เป็นแหล่งกำเนิดของนามพระองค์นี้ คือ ที่ สุพรรณบุรี ที่กาญจนบุรี ที่อยุธยา ทั้ง 3 แห่ง มีที่มาคือที่พบแหล่งพระเหล่านี้จริงๆ เช่น พบที่วัดใหญ่ชัยมงคล พบที่หลังโรงเหล้าอยุธยา ที่ บ้านกร่าง อำเภอศรีประจันต์ และที่เมืองกาญจนบุรี พระที่มีพิมพ์ทรงคล้ายกันนี้ โดยมากเรามักจะเรียกว่า พระขุนแผน แทบทั้งสิ้น แต่ก็จำแนกออกไปแต่ละพิมพ์ทรงว่า เป็นปางอะไร ใหญ่หรือเล็ก เป็นพระสกุลไหน เพราะ พระขุนแผน มีอยู่ด้วยกันหลายกรุ หลายเนื้อ หลายเมือง ยกตัวอย่างเช่น

1.    พระขุนแผน เคลือบ วัดใหญ่ชัยมงคล เนื้อผงสีขาว อยุธยา
2.    พระขุนแผน 5 เหลี่ยม กรุวัดบ้านกร่าง สุพรรณบุรี (ดินเผา)
3.    พระขุนแผน ไข่ผ่า หรือ หลังเบี้ย วัดพระรูป สุพรรณบุรี (ดินเผา)
4.    พระขุนแผน กรุวัดเขาชนไก่ กาญจนบุรี เนื้อตะกั่วสนิมแดง
5.    พระขุนแผน หลังผาล กรุวัดมหาธาตุ สุพรรณบุรี เนื้อชินเงิน
6.    พระขุนแผนใบเสมา กรุวัดมณเฑียร อยุธยา เนื้อดินเผา
พระขุนแผน มีทั้งเนื้อละเอียดและเนื้อหยาบ เช่น สีเขียว, แดง, สีเหลือง, พิกุลแห้ง, สีดำ มีลักษณะและพิมพ์ทรงแต่ละองค์แต่ละพิมพ์ต่างกันออกไป

พระขุนแผน พิมพ์สมาธิ หรือ พิมพ์ทรงพลใหญ่ เป็นพิมพ์ที่นิยมรองลงมาจากพิมพ์ปางสะดุ้งมาร มีลักษณะดังนี้
1.    ลักษณะพระสวยคมชัด จะปรากฏเห็นปาก จมูก ชัดเจน ขนาดกว้างประมาณ 3-4 ซม. ส่วนสูงประมาณ 5-51/2 ซม. สังฆาฏิที่พาดลงมาจะปรากฏเป็นเส้นคู่
2.    อกใหญ่ผึ่งผาย
3.    ฐานที่รองรับองค์พระมีชั้นเดียว
4.    เส้นซุ้้มเรือนแก้วมีเส้นคู่
5.    องค์ประกอบของภาพพระพิมพ์นี้ดูจะมีความสง่างาม น่าเกรงขาม
6.    มีขอบสมอ 2 ข้าง บางองค์เห็นชัดเจน บางองค์อาจเลือนราง เป็นที่กดพิมพ์ (หนักหรือเบา) ราคาเช่าบูชาหรือครับ องค์ละหลายหมื่นบาท

( ที่มา : ย่อจาก ลานโพธิ์ ฉบับที่ 887 เดือนกันยายน 2546 : พระขุนแผน พิมพ์สมาธิ หรือ ทรงพลใหญ่ กรุวัดบ้านกร่าง เรื่องและภาพโดย.. จ.ส.อ. เอนก เจกะโพธิ์ )

ลิขสิทธิ์  2010 ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์ บางกอกสาส์น. สงวนไว้ซึ่งสิทธิทั้งหมด. กรุณาอย่าตัดต่อหรือ คัดลอกข้อเขียนเพื่อการแจกจ่ายทางอีเมลหรือโพสข้อเขียนลงบนเว็บไซด์ กรุณาใช้เครื่องมือของเว็บไซด์ลานโพธิ์ เพื่อแสดงความคิดเห็น.

Copyright Bangkoksarn Publishing 2010. Please don't cut articles from LanpoThai.com and redistribute by email or post to the web. You may share using our article tools.