ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์บางกอกสาส์น

เรื่องโดย กมล ฉายาวัฒนะ ภาพโดย กองบรรณาธิการ

ต่อจากฉบับที่แล้ว ...

เมืองสารนาถ
เมืองสารนาถอยู่ห่างจากพาราณสีออกไปประมาณ 7 กิโลเมตร นั่งรถผ่านเจาคันธีสถูป ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นที่พระพุทธเจ้าเสด็จมาพบกับปัญจวัคคีย์เป็นครั้งแรก ภายหลังที่ได้ตรัสรู้แล้ว โดยพระพุทธองค์เสด็จจากพุทธคยามายังเมืองสารนาถแห่งนี้

เจาคันธีสถูป เดิมเป็นสถูปที่ค่อนข้างสูง ปรักหักพังลงเหลือเป็นเนินดิน และมีการก่อสร้างเป็นแท่งสูงซ้อนขึ้นไปในสมัยราชวงศ์โมกุล ซึ่งเป็นมุสลิมที่เข้ามามีอำนาจอยู่ในอินเดีย

เมื่อพระพุทธองค์บรรลุอนุตรสัมมาสัมโพธิญาณแล้วนั้น ทรงระลึกถึงปัญจวัคคีย์ที่เคยปรนนิบัติเมื่อพระพุทธองค์ยังทรงแสวงหาโมกขธรรมตั้งแต่เสด็จออกบวชใหม่ๆ จนกระทั่งทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา อดอาหารทรมานพระองค์จนซูบผอม เมื่อทรงระลึกว่าทางสายกลางดีที่สุด จึงงดวิธีการอดอาหารและหันมาบำเพ็ญเพียรด้วยวิธีอื่น ปัญจวัคคีย์ที่เฝ้าปรนนิบัติอยู่คิดว่าพระองค์ทรงหมดความเพียรเสียแล้วจึงพากันหลีกหนี เมื่อทรงตรัสรู้แล้วทรงมีพระเมตตาจะโปรดปัญจวัคคีย์ก่อน ทรงทราบว่าปัญจวัคคีย์มาอยู่ ณ ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน ที่เมืองสารนาถนี้ จึงเสด็จพระดำเนินมาหาและพบกันที่เจาคันธีสถูป ก่อนที่จะไปแสดงปฐมเทศนาที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน

อิสิปตนมฤคทายวัน เป็นป่าไม้ที่มีความร่มรื่น? เป็นที่ชุมนุมของเหล่าฤๅษีและนักบวชต่างๆ ฤๅษีผู้ทรงญาณสมาบัตินิยมมาชุมนุมกันที่นี่ เพื่อพบปะสนทนาธรรมถ่ายเทความรู้ต่างๆ หาข้อตกลงในข้ออรรถข้อธรรมต่างๆ บรรดานักพรต ดาบส ฤๅษีชีไพรต่างๆ พากันมาตั้งหลักแหล่งบำเพ็ญเพียรอยู่ที่นี่ รวมทั้งปัญจวัคคีย์ด้วย

อรรถกถาธรรมบทกล่าวว่า เมื่อพระพุทธเจ้ายังทรงพระชนม์ชีพอยู่ เศรษฐีผู้ใจบุญแห่งเมืองพาราณสี ชื่อ นันทิยมานพ เป็นผู้มีศรัทธาในพระพุทธศาสนาอย่างแรงกล้า ได้สร้างวิหารอย่างวิจิตรสวยงาม ณ อิสิปตนมฤคทายวัน แล้วมอบถวายแด่พระพุทธองค์กับพระภิกษุสงฆ์ ด้วยผลแห่งกรรมดีดังกล่าว นันทิยมานพได้วิมานที่เกิดขึ้นคอยท่านอยู่ในเมืองสวรรค์ โดยเจ้าตัวนันทิยมานพยังไม่ตาย

พระพุทธองค์ได้พบกับปัญจวัคคีย์และทรงแสดงธัมมะจักกัปปะวัตตะนะสูตร อันเป็นพระธรรมเทศนากัณฑ์แรก เมื่อวันพ็ญเดือนอาสาฬหะ (ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 8) ท่านอัญญาโกณฑัญญะ ได้โสดาปัตติผล กราบทูลขอบรรพชาอุปสมบทต่อพระบรมศาสดา พระผู้มีพระภาคเจ้าประทานเอหิภิกขุอุปสัมปทา เป็นพระสาวกรูปแรกในพระพุทธศาสนา แล้วประทับจำพรรษา ณ อิสิปตนมฤคทายวัน

วันต่อมา ท่านวัปปะ และ ภัททิยะ ปัญจวัคคีย์อีก 2 รูปก็บรรลุธรรม ถัดจากนั้นอีกวันหนึ่ง ท่านมหานามะ และ อัสสชิ ก็บรรลุธรรมทั้งหมดได้รับการบวชด้วยเอหิภิกขุอุปสัมปทา อิสิปตนมฤคทายวัน ที่เมืองสารนาถ จึงเป็นสถานที่สำคัญที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมจักกัปปวัตนสูตร อันเป็นพระปฐมเทศนา พระเจ้าอโศกมหาราชได้สร้าง ธัมเมกขสถูป เป็นสถูปทรงบาตรคว่ำก่อด้วยหินทราย ฐานกลมเส้นรอบวงประมาณ 120 ฟุต สูงราว 40 ฟุต บนฐานเป็นรูปบาตรคว่ำกลมเล็กกว่าซ้อนอยู่ สูงอีกประมาณ 40 ฟุต ธัมเมกขสถูป หมายถึง สถูปที่สร้างอุทิศแด่ผู้เห็นธรรม เป็นหลักฐานที่ซึ่งพระพุทธเจ้าแสดงปฐมเทศนาโปรดปัญจวัคคีย์และเกิดมีพระสงฆ์ขึ้นในโลก

บริเวณอุทยานกว้างใหญ่ของสารนาถนี้มีพื้นที่กว้างขวาง แมกไม้ร่มรื่น คณะของเราพากันสักการะสังเวชนียสถานแห่งนี้ เพื่อระลึกถึงพระธรรมจักกัปปวัตนสูตร พระวิทยากรได้นำพวกเราสวดมนต์สรรเสริญคุณพระรัตนตรัยที่มีพร้อมแล้ว ณ ที่แห่งนี้? และสวดธรรมจักกัปปวัตนสูตรที่เกิดขึ้น ณ แห่งนี้เช่นกัน หลังจากไหว้พระสวดมนต์บทใหญ่ที่อิ่มเอิบใจกันแล้ว ก็ได้สวดอุทิศถวายพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอันเป็นที่เคารพรักยิ่งของพวกเราที่นี่ด้วย

อีกด้านหนึ่งของอิสิปตนมฤคทายวัน คือพระอารามที่จำพรรษาของพระสงฆ์สาวกหลายองค์ที่นี่? โดยมี พระมูลคันธกุฎี เป็นที่ประทับของพระพุทธเจ้า? ซึ่งกล่าวกันว่า พระพุทธองค์ประทับจำพรรษาแรกที่นี่? และมาประทับอีกครั้งหนึ่งในพรรษาที่ 12 เป็นอาคารเล็กๆ สร้างด้วยศิลาทรายและก่ออิฐถือปูนประกอบกัน? มีความในพระคัมภีร์โบราณกล่าวไว้ชัดเจนว่า? พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่นี่และได้แสดงพระสูตรหลายพระสูตร

ใกล้กับพระมูลคันธกุฎี เป็นที่ตั้งของ เสาศิลาจารึกพระเจ้าอโศก ซึ่งเป็นเสาสูงที่หักเป็น 5 ท่อน? โดยท่อนยอดสุดนำไปตั้งแสดงไว้ในพิพิธภัณฑ์สารนาถ ดังกล่าวแล้ว โคนเสายังคงอยู่ที่เดิม ข้างพระมูลคันธกุฎีนี้ ที่เสามีจารึกของพระเจ้าอโศกมหาราช? เป็นอักษรพราหมี อักษรบาลี แปลได้ความเป็นคำเตือนภิกษุและชีที่จำพรรษาอยู่ที่นี่ให้มั่นอยู่ในพระธรรมวินัยอย่างเคร่งครัด ซึ่งแสดงให้เห็นได้ชัดเจนว่า? พระเจ้าอโศกมหาราชทรงอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาอย่างจริงจังใกล้ชิด เอาเป็นธุระในการดูแล และเมื่อทรงเผยแพร่ประกาศศาสนาออกไป จึงเป็นระยะเวลาที่พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรืองอย่างมากในสมัยของพระองค์

บรรดากุฏิหรือเจดียสถานที่เกี่ยวข้องกับพระสาวก ซึ่งจำพรรษาอยู่ ณ สารนาถแห่งนี้มีหลายแห่ง ที่น่าสนใจมากแห่งหนึ่งคือ ยสเจตียสถาน มีลักษณะเป็นเจดีย์ขนาดเล็กแต่มีลวดลายประดับตกแต่งสวยงาม เป็นสถานที่ซึ่งพระพุทธองค์โปรดยสกุลบุตร ผู้เป็นบุตรของเศรษฐีให้ได้ดวงตาเห็นธรรมตัดจากทางโลกทั้งปวง

ยสกุลบุตร เป็นบุตรของเศรษฐีในกรุงพาราณสี? ผู้มีความอุดมสมบูรณ์เพียบพร้อมทุกอย่าง จนตนเองสงสัย จึงได้เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่ป่าอิสิปตนมฤคทายวัน พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงแสดงอนุปุพพิกถา? พรรณนาทาน ศีล สวรรค์ และโทษของกามทั้งหลาย ท้ายสุดทรงพรรณนาอานิสงส์แห่งการออกจากกาม แล้วทรงแสดงอริยสัจ 4 คือ ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับทุกข์ และทางแห่งความดับทุกข์ อันได้แก่ อริยมรรคมีองค์ 8 ยสกุลบุตรได้บรรลุธรรมเป็นพระโสดาบัน และขอบรรพชาอุปสมบท เศรษฐีผู้บิดาได้ออกติดตามหาบุตร ได้สดับพระธรรมจากพระพุทธเจ้าบรรลุธรรม จึงกราบทูลขอเป็นอุบาสกและมอบชีวิตถึงพระรัตนตรัยเป็นสรณะ นับเป็นอุบาสกที่กล่าวอ้างพระรัตนตรัยเป็นคนแรกในโลก ต่อมามารดาและภริยาพระก็ได้เป็นปฐมอุบาสิกา ณ สถานที่เดียวกันนี้ด้วย

การได้นมัสการและไหว้พระสวดมนต์ที่ยสเจตียสถาน น่าจะได้อานิสงส์อันเกี่ยวเนื่องด้วยพระยสะ ซึ่งได้สดับพระพุทธวจนะจากพระพุทธองค์ว่า ?ที่นี่ไม่วุ่นวาย ที่นี่ไม่ขัดข้อง มาเถิดยสะ นั่งลง เราจักแสดงธรรมแก่เธอ? การไหว้พระสวดมนต์ที่นี่น่าจะยังชีวิตให้สงบร่มเย็น ปราศจากความวุ่นวายและข้อขัดข้อง? ทำให้ชีวิตและการงานมีแต่ความเจริญรุ่งเรือง

ด้วยบริเวณอิสิปตนมฤคทายวันในเมืองสารนาถนี้กว้างขวาง? คณะผู้จาริกแสวงธรรมจึงเลือกสถานที่สวดมนต์ได้หลายแห่ง เมื่อเสร็จจากการสวดมนต์แล้ว จึงพากันไปไหว้พระและปิดทองสักการะที่องค์พระเจดีย์ ธัมเมกขสถูป ซึ่งเมื่อครั้งหลวงจีนเข้ามานมัสการได้บันทึกไว้ว่า สถูปแห่งนี้งดงาม สง่าด้วยพุทธศิลป์? รอบสถูปทั้ง 8 ช่อง มีพระพุทธรูปทองคำประดิษฐานอยู่ ผู้แสวงบุญมาเวียนเทียนประทักษิณ สวดมนต์ไหว้พระกันที่นี่

ทั้งนี้เพราะว่า จุดที่ตั้งธัมเมกขสถูปนี้เป็นที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนา ทำให้โกณฑัญญะพราหมณ์ได้ดวงตาเห็นธรรมและอุปสมบทเป็นพระภิกษุองค์แรกในพระพุทธศาสนา และต่อมา ณ ที่นี่พระพุทธองค์ทรงใช้เป็นที่ชุมนุมพระพุทธสาวกรุ่นแรก 60 องค์ ที่ส่งออกประกาศพระศาสนา นับเป็นพระธรรมทูตรุ่นแรก

นอกจากนี้ สถูปธัมเมกข บางทีเรียกว่า ธรรมมุขะ เชื่อกันว่าสร้างขึ้นถวายพระศรีอาริยเมตไตรย โดยเข้าใจว่า ณ สถานที่นี่ สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้ให้คำมั่นสัญญาแก่พระศรีอาริยเมตไตรยว่า ผู้ที่จะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคตจะต้องเป็นพระศรีอาริยเมตไตรย เมื่อรวมกับความเห็นเดิมของอินเดีย ที่นี่จึงมีความสำคัญรวม 3 ประการ คือ

เชื่อกันว่า พระกัสสปสัมมาสัมพุทธเจ้า พระพุทธเจ้าองค์ก่อนประสูติที่นี่
สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เสด็จมาประทานปฐมเทศนาที่นี่
พระพุทธองค์ทรงตกลงกับพระศรีอาริยเมตไตรยที่สถูปธรรมมุขะแห่งนี้ เพื่อเป็นพระพุทธเจ้าองค์ต่อไปในอนาคต

ออกจากสารนาถด้วยความรู้สึกปีติอิ่มเอมกับการได้มาไหว้พระสวดมนต์ โดยเฉพาะการได้สวดธรรมจักกัปปวัตนสูตร ณ สถานที่สำคัญ คือธัมเมกขสถูป อิสิปตนมฤคทายวัน สารนาถ

อ่านต่อฉบับหน้า

( ที่มา: ลานโพธิ์ ฉบับที่ 1046 เดือนพฤษภาคม 2553 : ไหว้พระแดนพุทธภูมิ ตอน 5?? เรื่องโดย..กมล ฉายาวัฒนะ ภาพโดย.. กองบรรณาธิการ )

ลิขสิทธิ์ ? 2010 ลานโพธิ์ - สำนักพิมพ์บางกอกสาส์น. สงวนไว้ซึ่งสิทธิทั้งหมด. กรุณาอย่าตัดต่อหรือคัดลอกข้อเขียนเพื่อการแจกจ่ายทางอีเมลหรือโพสข้อเขียนลงบนเว็บไซด์ กรุณาใช้เครื่องมือของเว็บไซด์ลานโพธิ์ เพื่อแสดงความคิดเห็น.

Copyright Bangkoksarn Publishing 2010.? Please don't cut articles from LanpoThai.com and redistribute by email or post to the web. You may share using our article tools.